Portugalia

Zwrócona ku Atlantykowi, Portugalia związana jest z oceanem, tak jak bywa się związanym ze starym przyjacielem, z którym porozumiewamy się już bez słów i bez obawy, że zostaniemy źle zrozumiani. W tym przypadku związek ten ma długą historię, bowiem życie tego kraju zawsze toczyło się wokół morza; było to życie rybaków rozumi... czytaj dalej

Portugalia

Zwrócona ku Atlantykowi, Portugalia związana jest z oceanem, tak jak bywa się związanym ze starym przyjacielem, z którym porozumiewamy się już bez słów i bez obawy, że zostaniemy źle zrozumiani. W tym przypadku związek ten ma długą historię, bowiem życie tego kraju zawsze toczyło się wokół morza; było to życie rybaków rozumiejących fale, sztormy i przypływy. O jakości klimatu decydują tu morskie wiatry oraz wysokie temperatury, które szczególnie na południu aż nadto dają się we znaki. W sumie jednak klimat tamtejszy to niezmiernie przyjemny klimat śródziemnomorski. Po odświeżających zimach nadchodzą dni na przemian deszczowe i słoneczne, będące preludium do późniejszych, gorących dni, typowych dla lata. Portugalia była zawsze odizolowana od reszty Europy. Z jednej strony oddzielona równinami kastylijskimi, z drugiej Pirenejami, co stanowiło przeszkodę nie do pokonania, zwłaszcza w czasach, gdy nie było dróg ani środków transportu. Portugalia leży nad brzegiem oceanu w południowo-zachodniej Europie; jest krajem o wielkiej różnorodności krajobrazowej – na północy góry i doliny, w centrum równiny rozciągające się ku południowi. Wybrzeże usiane jest plażami. Niektóre z nich niewielkie, ze skalnym zapleczem, inne wydają się nieskończonymi połaciami bardzo drobnego piasku, wybielanego dzień w dzień oceaniczną falą. Jeśli chodzi o przeszłość tego kraju, to wprost trudno wybrać, które spośród wielu ważnych momentów są najistotniejsze. Nazwa „Portugalia” z pewnością wzięła się od nazwy miasta położonego nad rzeką Duero, zamieszkiwanego przez rybaków i kupców. Rzymianie nazywali je Portus Calle. Z czasem stało się ono jednym z najważniejszych centrów urbanistycznych na całym półwyspie. Obecnie miejsce to nosi nazwę Porto i jest drugim co do wielkości miastem w kraju, opasanym wodami rzeki wijącej się wśród pagórkowatych winnic i chat rozrzuconych pod kopułą kapryśnego nieba. Kolebką kraju była północ, a historia zaczęła toczyć się wtedy, gdy panowanie nad hrabstwem Portucale objął książę Burgundii.
Honoru tego nie pozbył się nawet wtedy, gdy został królem. W 1143 roku dzięki odwadze i talentowi swego pierwszego króla Alfonsa syna Henryka, Portugalia stała się samodzielnym państwem. Przyszłość miała dowieść, że chwile takie były w historii tego kraju bardzo krótkie. Liczyło się jednak i to, że po raz pierwszy udało się wyrwać spod panowania Kastylii. Sytuacja uległa zmianie w 1580 roku, kiedy to hiszpański monarcha wykorzystał powiązania rodzinne w celu objęcia tronu portugalskiego. Był nim Filip II, pierwszy z trzech władców o tym samym imieniu, którzy mieli władać Portugalią aż do połowy XVII wieku. Odzyskanie niepodległości nastąpiło w 1640 roku, lecz okres poprzedni pozostawił trwały ślad w poczuciu dumy narodowej i pogłębił z natury sceptyczny charakter Portugalczyków. Gdziekolwiek się znajdziemy, będziemy napotykać ślady odległej przeszłości, kiedy dni mijały powoli, a wszystko samo w sobie stanowiło cykl. Od czasu do czasu tradycyjny spokój przerywają uroczystości, w czasie których ogromne procesje podążają za wizerunkiem świętego patrona spoczywającego na udekorowanym kwiatami ołtarzu. Są to chwile, gdy różnorodność barw procesji rywalizuje z kolorami lokalnej porcelany i regionalnych strojów. Przy takich okazjach zgromadzone tłumy przeżywają wszystko tak jakby nie miało się już więcej powtórzyć, a nawet gdyby, to i tak przyjdzie na to czekać okrągły rok. O zachodzie słońca, stare czerwone dachówki kłaniają się wyniosłym wieżom kościołów, a miejskie place udzielają gościny gawędzącym grupkom. Na każdym kroku napotkacie zamki, wieże strzelnicze wykute w kamieniu, solidne wały obronne, fortyfikacje wokół miasteczek tworzące prawdziwe „żywe” muzea. Wszelkie tego typu konstrukcje znaczą drogi, które musieli pokonywać królowie chrześcijańscy w walce z Maurami, przypominają miejsca znane z opowieści o wróżkach i księżniczkach. To także miejsca, których współczesny świat nie pozbawił wspomnień o wojennej przeszłości i które przypominają o wspólnych korzeniach, wywodzących się z północnej Afryki. Nie są to jedyne oznaki minionej dzielności. Były i inne chwile, nie związane z wojnami i bólem rozstania. Wiążą się one z odkryciami na dalekich morzach. Zaczęło się od wysp atlantyckich: Madery, Azorów i Wysp Zielonego Przylądka, a potem były inne kontynenty. Kontakty przetrwały przez wieki, jakby to ocean sprzyjał powstawaniu związków z najodleglejszymi zakątkami. Statki opuszczające Lizbonę pod koniec XV wieku zmierzały z pewnością ku tajemnicom kryjącym się w morskich głębinach, złym duchom wyzwalanym przez niesprzyjającą pogodę, na koniec świata gdzieś za horyzontem. Czas pomiędzy niebem a morzem przynosił żeglarzom nie tylko przykre niespodzianki. Przed końcem stulecia Vasco da Gama opłynął Przylądek Dobrej Nadziei, co umożliwiło Portugalczykom przedostanie się na wschodnie wybrzeże Afryki i dalej, do Indii. Przebycie 1500 różnych szlaków doprowadziło do odkrycia Brazylii, jeszcze innego kontynentu i nowego poglądu na to, jaka jest Ziemia. Fakty te utrwala sztuka okresu panowania Manuela w każdym z pomników wzniesionych w owym czasie. W formie epickiej opowiadają o tym „Luzjady” Camoesa, obszerny poemat, obrazujący saudosismo, nostalgiczną tęsknotę, właściwą charakterowi Portugalczyków, wiarę w siłę napędową, leżącą u podstaw wszelkich czynów, we wpływ przeszłości na to, co może zdarzyć się w przyszłości. Pomiędzy tamtymi czasy a teraźniejszością wiele się zdarzyło: przeplatały się obfitość i głód, radość i smutek powodzenie i rozpacz, jak choćby w czasie wielkiego trzęsienia ziemi w 1755 roku. Ono to przecież dało Pombalowi szansę zbudowania nowego miasta i uratowania kraju przed upadkiem ekonomicznym. Niestety, z nadejściem następnego stulecia na kraj spadły kolejne cierpienia, związane z najazdami armii napoleońskiej. Rewolucja 1910 roku przeistoczyła kraj w republikę. Rodzina królewska i arystokracja, skazane na wygnanie, znalazły schronienie w Wielkiej Brytanii. Lata nie ustabilizowanych rządów przyniosły wreszcie zamach stanu w 1926 roku, co miało uratować gospodarkę, ale zakończyło się odizolowaniem Portugalii od reszty Europy i świata. Po latach wymuszonego odosobnienia, utrzymywanego siłą, wypadki zapoczątkowane w kwietniu 1974 roku pozwoliły wprowadzić demokrację parlamentarną. Wypadki, które jeszcze raz dowiodły niezłomności charakteru narodowego. Ciekawe, że żaden z kryzysów politycznych i społecznych nie zmienił natury Portugalczyków, będącej pomieszaniem melancholii i pasji, otwartego serca i opuszczonych powiek –łez wyciskanych przez smutne pieśni fado, przemieszanych ze łzami radości. Wygląda to tak jakby te najważniejsze cechy charakteru Portugalczyków zakodowane były w najdalszych zakątkach duszy, do których świat zewnętrzny nie ma dostępu.

zamknij